पुणे,२ ऑक्टोंबर : स्वराज्याची पहिली राजधानी म्हणून ऐतिहासिक महत्त्व असलेल्या दुर्गराज राजगडाचा इतिहास, भौगोलिक रचना, संरक्षण व्यवस्था आणि लष्करी महत्त्वाचा सखोल अभ्यास घडवून आणण्यासाठी आयोजित करण्यात आलेल्या दोन दिवसीय राजगड अभ्यास मोहिमेला शिवप्रेमी आणि इतिहास अभ्यासकांचा उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला.या अभ्यास मोहिमेत नांदेड, ठाणे, नगर, वाघोली, लोणीकंद, बालेवाडी, भोर, नीरा, लोणंद आदी विविध भागांतून आलेल्या सुमारे ३० शिवप्रेमी व इतिहास अभ्यासकांनी सहभाग घेतला. केवळ गडभ्रमंती करण्याऐवजी राजगडाचा इतिहास प्रत्यक्ष स्थळदर्शन, निरीक्षण आणि ऐतिहासिक संदर्भांच्या माध्यमातून समजून घेण्यावर मोहिमेत विशेष भर देण्यात आला.शिवचरित्र अभ्यासक व दुर्गअभ्यासक राहुल नलावडे (रायबा) यांनी या मोहिमेदरम्यान सहभागींचे मार्गदर्शन केले. राजगडाची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी, गडाची भौगोलिक रचना, संरक्षण व्यवस्था, लष्करी रणनीती तसेच गडावरील विविध वास्तूंचे महत्त्व याबाबत त्यांनी सविस्तर माहिती दिली. स्वराज्याच्या इतिहासातील राजगडाशी संबंधित महत्त्वपूर्ण घटनांचे संदर्भही अभ्यासाच्या माध्यमातून सहभागींसमोर मांडण्यात आले. मोहिमेदरम्यान राजगडाच्या पद्मावती माची, सुवेळा माची, संजीवनी माची आणि बालेकिल्ला या महत्त्वपूर्ण भागांचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्यात आला. गडाची रचना, नैसर्गिक भौगोलिक वैशिष्ट्ये, तटबंदी, प्रवेशमार्ग, संरक्षणाच्या दृष्टीने असलेले स्थान आणि परिसरावर लक्ष ठेवण्यासाठी गडाच्या रचनेचा करण्यात आलेला उपयोग यांचा सहभागीांनी प्रत्यक्ष निरीक्षणातून अभ्यास केला.राजगडासारख्या दुर्गांची उभारणी केवळ वास्तुशास्त्रीय किंवा भौगोलिक दृष्टीने नव्हे, तर तत्कालीन लष्करी गरजा आणि संरक्षणात्मक रणनीतीच्या अनुषंगाने कशी करण्यात आली, याची माहिती मोहिमेदरम्यान देण्यात आली. तसेच राजगडाच्या इतिहासाचा जागर करणे, गडकोटांचे ऐतिहासिक आणि सामरिक महत्त्व समजावून सांगणे तसेच राजगडाचा इतिहास नव्या पिढीपर्यंत अभ्यासपूर्ण पद्धतीने पोहोचवणे हा या मोहिमेचा प्रमुख उद्देश होता.
मोहिमेत सहभागी झालेल्या शिवप्रेमींना गडावरील वास्तू, भौगोलिक रचना आणि ऐतिहासिक घटनांकडे केवळ पर्यटनाच्या दृष्टीने न पाहता त्यांचा संदर्भ समजून घेण्याची संधी मिळाली. त्यामुळे गडभ्रमंतीसोबतच इतिहासाचा अभ्यास आणि प्रत्यक्ष निरीक्षण यांची सांगड घालण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून करण्यात आला.
इंद्रधनु टुरिझमकडून व्यवस्थापन
या दोन दिवसीय अभ्यास मोहिमेचे व्यवस्थापन इंद्रधनु टुरिझमचे ऋषिकेश वांजळे, राजगड अभ्यासक, यांच्याकडे होते. विविध भागांतून आलेल्या सहभागींचे नियोजन आणि मोहिमेचे व्यवस्थापन करण्यात त्यांची भूमिका राहिली.अशा अभ्यास मोहिमांमुळे शिवप्रेमी आणि इतिहास अभ्यासकांना गड-किल्ल्यांचा इतिहास प्रत्यक्ष अनुभवातून समजून घेण्याची संधी मिळते. तसेच गडकोटांच्या ऐतिहासिक वारशाबाबत जागरूकता निर्माण होण्यासही मदत होते.राजगडाच्या इतिहासाचा अभ्यास, गडसंवर्धनाची जाणीव आणि ऐतिहासिक वारशाचे जतन या विषयांना पुढे नेण्यासाठी अशा उपक्रमांचे सातत्याने आयोजन व्हावे, अशी अपेक्षा या मोहिमेच्या निमित्ताने व्यक्त करण्यात आली. सहभागी शिवप्रेमींनीही इतिहास समजून घेण्यासोबतच गड-किल्ल्यांच्या संवर्धनासाठी योगदान देण्याचा संकल्प व्यक्त केला.
