‘पुण्याचा गणेशोत्सव : एक वैभवशाली परंपरा’; १३वे मासिक व्याख्यान उत्साहात संपन्न

पुणे : स्वानंद जनकल्याण प्रतिष्ठान संचालित वीर बाजी पासलकर स्मारक समितीच्या वतीने आयोजित करण्यात आलेले १३वे मासिक व्याख्यान उत्साहपूर्ण वातावरणात पार पडले. ‘पुण्याचा गणेशोत्सव : एक वैभवशाली परंपरा’ या विषयावर हे व्याख्यान आयोजित करण्यात आले होते. प्रमुख वक्ते म्हणून श्री. नीलेश वकील यांनी पुण्याच्या गणेशोत्सवाची ऐतिहासिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक वाटचाल उलगडून सांगितली.कार्यक्रमाची सुरुवात संस्थेच्या विविध सामाजिक उपक्रमांची माहिती देणाऱ्या माहितीपटाच्या प्रदर्शनाने झाली. त्यानंतर विद्यार्थ्यांनी ‘आपले संविधान’ या विषयावर प्रभावी पथनाट्य सादर केले. या पथनाट्यातून संविधानाचे महत्त्व आणि नागरिकांची भूमिका याबाबत जनजागृती करण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. विद्यार्थ्यांच्या सादरीकरणाला उपस्थितांकडून उत्स्फूर्त प्रतिसाद मिळाला.

इतिहासाचा वारसा तरुण पिढीपर्यंत पोहोचविण्याचा प्रयत्न

मासिक व्याख्यानमालेच्या माध्यमातून इतिहासाचा वारसा जपण्यासोबतच तरुण व विद्यार्थी वर्गाला सामाजिक प्रवाहाशी जोडण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचे आयोजकांनी सांगितले. सामाजिक, ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक विषयांवर अभ्यासपूर्ण विचारमंथन घडवून आणणे हा या उपक्रमामागील उद्देश असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले.कार्यक्रमाला राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सिंहगड भागाचे मा. संघचालक सचिनजी नागपूरे, वीर बाजी पासलकर स्मारक समितीचे अध्यक्ष श्री. शरद जगताप, सचिव श्री. प्राज भिल्लारे आणि कार्यवाह श्री. सुरेश महल्ले यांची प्रमुख उपस्थिती होती.

शिवकालापासून सार्वजनिक गणेशोत्सवापर्यंतचा आढावा

आपल्या व्याख्यानात नीलेश वकील यांनी पुण्याच्या गणेशोत्सवाच्या परंपरेचा ऐतिहासिक आढावा घेतला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ग्रामदैवत कसबा गणपतीची स्थापना करून पुण्याच्या सांस्कृतिक परंपरेला महत्त्वपूर्ण आधार दिला. पुढे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी १८९४ नंतर गणेशोत्सवाला सार्वजनिक स्वरूप देत हा उत्सव समाजातील विविध घटकांना एकत्र आणण्याचे माध्यम बनविल्याचे त्यांनी सांगितले.

हे देखील वाचा

पारमार्थिक सेवा प्रतिष्ठानचा तृतीय वर्धापन दिन सोहळा भक्तिमय वातावरणात संपन्नसांस्कृतिक · 4 दिवसांपूर्वीधायरी येथील 'शिववंदना मित्र परिवारा'तर्फे कसबा गणपती दर्शन व शिव-शंभू वंदनेचा उत्साही कार्यक्रम संपन्न!सांस्कृतिक · 21 Sep 2026राष्ट्रपुरुषांना भव्य चित्रांद्वारे अनोखी मानवंदनाशिक्षण · 17 तासांपूर्वी

पुण्याच्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाची परंपरा ही केवळ धार्मिक उत्सवापुरती मर्यादित नसून त्याला सामाजिक आणि सांस्कृतिक संदर्भही असल्याचे वकील यांनी आपल्या व्याख्यानातून स्पष्ट केले.

कसबा गणपतीच्या सामाजिक व पर्यावरणपूरक उपक्रमांचा उल्लेख

कसबा गणपती मंडळाच्या शतकोत्तर वाटचालीचा उल्लेख करताना मंडळाने समाजभान जपण्याचा प्रयत्न केला असल्याचे वकील यांनी सांगितले. १९९३ पासून वर्गणी न मागण्याची भूमिका, शाडूच्या मूर्तींचा वापर तसेच पर्यावरणपूरक विसर्जनासाठी करण्यात येणाऱ्या विविध उपाययोजनांचा त्यांनी उल्लेख केला.पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाच्या अनुषंगाने सुमारे २ लाख ९३ हजार मूर्तींच्या व्यवस्थेबाबतही त्यांनी माहिती दिली. तसेच मंडळातील सुमारे ८० कार्यकर्त्यांमध्ये २० महिला सक्रियपणे कार्यरत असल्याचे त्यांनी नमूद केले.

उत्सवातील बदलांवर भाष्य

सध्याच्या काळात गणेशोत्सवाच्या स्वरूपात होत असलेल्या काही बदलांवरही वकील यांनी भाष्य केले. गणेश मंडळे बंद करणे हा त्यावरील उपाय नसून नागरिकांनी आणि मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी एकत्र येऊन उत्सवाला योग्य दिशा देण्यासाठी प्रयत्न करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.गणेशोत्सवातील मिरवणुकांमध्ये वाढणारा गोंगाट, अश्लील हावभाव तसेच व्यसनाधीनतेसारख्या बाबींपासून उत्सवाला दूर ठेवण्याची गरज त्यांनी व्यक्त केली. युवकांशी संवाद साधून त्यांना समजावून घेणे आणि योग्य मार्गदर्शन करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी नमूद केले. व्यसनमुक्तीच्या दृष्टीने ‘नशामुक्त भारत’सारख्या अभियानांची गरज असल्याचेही त्यांनी सांगितले.तसेच 

गणेशोत्सवातील ध्वनिप्रदूषणाच्या मुद्द्यावर बोलताना ढोल-ताशांच्या मोठ्या आवाजामुळे नागरिकांना, विशेषतः आजारी व्यक्ती व ज्येष्ठ नागरिकांना त्रास होऊ शकतो, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. उत्सवाचा आनंद आणि परंपरा कायम ठेवताना झांज, लेझीम यांसारख्या पारंपरिक वाद्यांना प्राधान्य देण्याचे आवाहन त्यांनी केले.‘कसबा गणपती हा सर्वांचा असून आपण केवळ त्याचे व्यवस्थापक आहोत,’ या भावनेतून सार्वजनिक उत्सवाचे आयोजन व्हावे, असे सांगत त्यांनी आपल्या व्याख्यानाचा समारोप केला.

विद्यार्थ्यांचा सहभाग

कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांचा सहभागही विशेष राहिला. ‘आपले संविधान’ या विषयावरील पथनाट्याद्वारे विद्यार्थ्यांनी संविधान, नागरिकत्व आणि सामाजिक जबाबदारीचा संदेश उपस्थितांपर्यंत पोहोचविला. अशा उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांना सामाजिक विषयांशी जोडण्याचा प्रयत्न होत असल्याचे आयोजकांनी सांगितले.कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन अमृता पवार यांनी केले. नेहा गायकवाड यांनी वक्त्यांचा परिचय करून दिला. प्रियांका पवार यांनी आभार प्रदर्शन केले. व्याख्यानाच्या समाप्तीप्रसंगी अंकुश मरकडे यांनी शिववंदना सादर केली.